Centrum im. Adama Smitha w Warszawie
Pierwszy Niezależny Instytut w Polsce-od 16 września 1989
WARSZAWA, 25 WRZEŚNIA 2025 – INFORMACJA DLA MEDIÓW
Wolność gospodarcza na świecie lekko drgnęła w górę, ale czy na długo? Polska spadła na 76. miejsce – najgorsze od ćwierćwiecza.
Hongkong i Singapur nadal na czele rankingu.
Polska uzyskała 6,80 pkt na możliwe 10, co dało jej dopiero 76. miejsce wśród 165 państw świata sklasyfikowanych wg poziomu WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ. Znaleźliśmy się między Mongolią i (tradycyjnie już) Kambodżą – mówi o tym tegoroczny (2025) Raport Wolności Gospodarczej Świata, udostępniony dziś polskiej publiczności przez Centrum im. Adama Smitha w Warszawie.
Doroczny Raport opracowywany jest przez tzw. Sieć Wolności Gospodarczej (Economic Freedom Network) – grupę niezależnych instytutów z 87 państw, współpracujących pod przewodnictwem Instytutu Frasera z Vancouver w Kanadzie (www.freetheworld.com). Polskim pełnym członkiem Sieci i współwydawcą Raportu jest Centrum im. Adama Smitha – tegoroczny organizator Światowej Konferencji Wolności Gospodarczej. Konferencja odbywa się w Pałacu Czapskich w Warszawie w dniach 23-25 września 2025, a jej współorganizatorami są Akademia Sztuk Pięknych, Katedra Zarządzania i Instytut Nauk Społecznych Uniwersytetu SWPS oraz Komitet Prognoz PAN.
Ranking międzynarodowy
W tym roku pierwszą pozycję w rankingu utrzymał Hongkong, uzyskując 8,55 pkt (na 10 możliwych). Tuż za nim plasują się: Singapur (8,50), Nowa Zelandia (8,33) i Szwajcaria (8,28). Hongkong, choć utrzymał się na pozycji lidera, to jego poziom mierzonej wolności gospodarczej powoli obniża się, co w dużej mierze spowodowane jest pogarszaniem się jakości systemu prawnego i ochrony praw własności.
Powyżej 8 punktów zanotował też USA (8,10), Irlandia (8,05), Australia i Tajwan (po 8,03) oraz Dania (8,02). Ostatni państwo pierwszej dziesiątki schodzi już poniżej 8 punktów: Holandia (7,97). Kanada i Luksemburg (po 7,92) wypadły do drugiej dziesiątki (ex-aequo 11. miejsce).
Pozycje innych znaczących gospodarek narodowych były następujące: Wielka Brytania, 13; Niemcy, 15; Japonia, 17; Korea Płd., 38; Francja, 44; Włochy, 46; Meksyk, 70; Indie, 86; Brazylia, 87; Chiny, 108; Turcja, 139; Rosja, 148 (!) – poniżej 143. Ukrainy.
Większość państw o najniższych wartościach IWG to państwa Afryki, choć czerwoną latarnię ciągnie Wenezuela. Ostatnia dziesiątka (miejsca 156 – 165) to: Czad (4,84), Libia, Syria, Argentyna (!), Mjanma, Iran, Algieria, Sudan, Zimbabwe i Wenezuela (3,11 na 10).
Spójrzmy też na wyniki kilku naszych sąsiadów z Europy Środkowo-Wschodniej – byłych państw socjalistycznych: Estonia 7,76 (19.); Czechy 7,61 (29.); Łotwa 7,60 (30.); Litwa 7,57 (33.); Słowacja 7,33 (49.); Rumunia 7,32 (50.); Bułgaria 7,13 (56.). Przed Polską także Czarnogóra, Słowenia, a nawet Węgry (7,07 = 61.) i Chorwacja.
Ranking Polski
W tegorocznej edycji Raportu Wolności Gospodarczej Świata Polska uzyskała 6,80 na możliwe 10, co dało jej 76. miejsce wśród 165 sklasyfikowanych gospodarek. W stosunku do poprzedniego roku (6,77 w 2022 r.) oznacza to niewielki wzrost poziomu wolności gospodarczej, jednak inni (w tym nasi sąsiedzi) „rosną w wolności” szybciej – dlatego w światowym rankingu spadliśmy w porównaniu z poprzednim pomiarem aż o 13 miejsc. Tak niskiego miejsca nasza gospodarka nie zajmowała od ćwierćwiecza., zaś poziom 6,8/10 miała już w roku 2005 (potem rósł on do roku 2015 (7,30), by następnie stopniowo spadać. Wyniki Polski w poszczególnych obszarach wolności gospodarczej w 2023 r. (Raport uwzględnia bowiem dane do końca tego właśnie roku) wyglądały następująco:
- Rozmiar rządu: 5,58 (136. miejsce)
- Państwo prawa: 6,47 (42. miejsce)
- Dobry pieniądz: 6,96 (107. miejsce)
- Swoboda wymiany międzynarodowej: 8,48 (37. miejsce)
- Regulacja działalności firm, rynku pracy i rynku kredytowego oraz wolność konkurowania łącznie: 6,54 (74. miejsce)
Ciekawe mogą być zmiany wartości indeksu i pozycji Polski (w nawiasach) na przestrzeni ostatnich lat :
| lata: | 2000 | 2005 | 2010 | 2015 | 2020 | 2022 | 2023 |
| IWG | 6,49 (68) | 6,80 (67) | 6,88 (64) | 7,30 (51) | 6,97 (64) | 6,77 (63) | 6,80 (76) |
| obszar (i) | 5,37 (119) | 5,44 (129) | 5,36 (129) | 6,29 (101) | 5,79 (130) | 5,96 (124) | 5,58 (136) |
| obszar (ii) | 6,48 (35) | 6,45 (42) | 6,85 (33) | 6,61 (37) | 6,55 (41) | 6,46 (43) | 6,47 (42) |
| obszar (iii) | 6,63 (96) | 8,36 (60) | 7,88 (75) | 8,28 (82) | 7,93 (102) | 6,62 (115) | 6,93 (107) |
| obszar (iv) | 7,27 (64) | 7,36 (65) | 7,77 (60) | 8,31 (40) | 8,08 (39) | 8,43 (41) | 8,48 (37) |
| obszar (v) | 6,65 (54) | 6,41 (75) | 6,57 (72) | 7,02 (47) | 6,48 (72) | 6,40 (84) | 6,54 (74) |
Jak podkreśla ekspert Centrum im. Adama Smitha, profesor Andrzej Kondratowicz z Katedry Zarządzania Uniwersytetu SPWS w Warszawie, od lat zajmujący się tematyką wolności gospodarczej: „Po pierwsze, średni nieważony poziom wolności gospodarczej świata zaczął spadać już w roku 2019, a delikatny wzrost między 2022 a 2023 był właściwie symboliczny (0,03/10). Indeks wolności gospodarczej (IWG) ważony liczbą ludności poszczególnych państw nawet nieznacznie spadł. Sytuacja nie jest więc różowa. Po drugie, powyższe wyniki są oparte na danych za rok 2023 i patrząc na to, co w wielu państwach dzieje się z wolnością gospodarczą w tym roku, spadek IWG w kolejnych dorocznych pomiarach wydaje się nie do uniknięcia. Przykładowo, gospodarczy izolacjonizm Stanów Zjednoczonych wkrótce „zaowocuje” potężnymi spadkami wolności gospodarczej w USA i w konsekwencji na świecie. Oczywiście nie wpłynie to na każdy z 45 komponentów indeksu, ale zmiany w obszarze (iv), a może (i) i (ii) zapewne będą znaczne. Nie wiemy tylko na jak długo i z jak potężnymi konsekwencjami dla producentów i konsumentów. Wojna na Ukrainie (i nie tylko tam) również negatywnie wpłynie na wolność gospodarczą. Po trzecie, na tym tle wydaje się, że Polska nie wypada źle, bo jednak nasz IWG za 2023 jest o 0,03 wyższy niż rok wcześniej. Jednak wynik ten jest gorszy aż o 0,5 w stosunku do rekordowego roku 2015 i taki sam, jak w roku 2005. Wolności gospodarczej w Polsce od dawna nie przybywa. Odmiennie niż w wielu państwach naszego regionu. Stąd w światowym rankingu przez rok spadliśmy z 63. na 76. miejsce. To najgorszy wynik w całym 21. stuleciu. Wyprzedzają nas w zasadzie wszystkie postkomunistyczne państwa środkowo-europejskie – nawet Węgry. Marnym pocieszeniem jest to, że wyprzedzamy Serbię, Białoruś, Rosję i Ukrainę – choć tę pierwsza tylko nieznacznie. Utrzymując wolność gospodarczą na tym samym poziomie, spadamy w rankingu. Konsekwencje nie będą pozytywne.
O Indeksie Wolności Gospodarczej (IWG) i tegorocznym wydaniu Raportu
IWG mierzy stopień w jakim otoczenie instytucjonalne i polityka rządowa w poszczególnych państwach przyczynia się do zwiększenia wolności gospodarczej.
Podstawami wolności gospodarczej są: możliwość wolnego wyboru dokonywanego przez jednostki (obywateli), swoboda wymiany gospodarczej, wolność konkurowania, oraz bezpieczeństwo (pewność) prywatnej własności.
Czterdzieści pięć zmiennych, z których składa się obecnie IWG, zostało podzielonych na pięć obszarów: (i) rozmiar rządu; (ii) praworządność i ochrona praw własności; (iii) dostęp do dobrego pieniądza; (iv) brak ograniczeń w gospodarczej wymianie z zagranicą; oraz (v) regulacje prawne działalności przedsiębiorstw, rynku pracy i rynku kredytowego oraz wolność konkurowania.
Tegoroczny Raport, prócz kompletu danych za rok 2023 i ich analizy oraz niezbędnych opisów metodologicznych, zawiera też wiele ciekawych analiz – jeden z rozdziałów poświęcony jest wolności gospodarczej i zagrożeniu populizmem w Argentynie, inny zaś związkom między wolnością gospodarcza i systemem emerytalnym. Dodatkowo, co może zainteresować zarówno badaczy, jak i dziennikarzy, z dedykowanej strony Instytutu Frasera (www.freetheworld.com) można pobrać komplet szczegółowych danych za lata 1970-2023 w formie arkusza kalkulacyjnego.
