MEMORIAŁ CENTRUM IM. ADAMA SMITHA

DO PRZYSZŁEGO PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

OD CZEGO ZACZĄĆ TRZECIĄ TRANSFORMACJĘ POLSKI?

Warszawa, 26 maja 2025

Jeżeli rok 2025 ma stać się zapowiadanym przez kandydatów na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej czasem naprawdę rzeczywistego przełomu dla obywateli i państwa polskiego, to niezbędne są zmiany w obszarach, które Centrum im. Adama Smitha analizuje od dekad oraz proponuje dla nich rozwiązania. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej mając inicjatywę ustawodawczą może przyśpieszyć proces koniecznych zmian w naszym państwie w istotnych dla życia i funkcjonowania każdego obywatela obszarach. 

Centrum prowadzi badania m.in. systemu podatkowego i realnych obciążeń fiskalnych pracy i przedsiębiorczości, poziomu wolności gospodarczej oraz korupcji, a od roku 2008 bada koszty wychowania dzieci w Polsce. Kluczowe dla przełomu w Polsce są poniższe obszary, w których należy dokonać zmian w pierwszej kolejności.

1. Zaprzestanie lub na wstępie do przełomu przynajmniej ograniczenie fiskalnej dyskryminacji pracy, zwłaszcza osób zatrudnionych na etacie oraz mikroprzedsiębiorców.

W Polsce realne opodatkowanie obywateli rośnie i utrzymuje się ciągle na wysokim poziomie w stosunku do pogarszającej się jakości oraz dostępie do tzw. usług publicznych. Dzień Wolności Podatkowej w roku 2024 przypadał aż 28 czerwca.

• W roku 2024 Dzień Wolności Podatkowej w Polsce przypadał na 28 czerwca, co oznacza, że obywatele musieli pracować 179 (!) dni na pokrycie wszystkich podatków i tzw. składek, co stanowi 48,9% PKB. Jest to o 8 dni więcej niż w 2023 roku. Centrum im. Adama Smitha, które od roku 1994 oblicza realne opodatkowanie obywateli w ramach Dnia Wolności Podatkowej wskazuje na rosnącą niesprawiedliwość i pogłębiającą się nieefektywność systemu podatkowego, zwłaszcza dla polskich obywateli i przedsiębiorców.
• Eksperci Centrum podkreślają, że obecny system zwiększa obciążenia fiskalne oraz doprowadził do likwidacji bądź zawieszania blisko 600 tys. działalności gospodarczych w roku 2023. Nieustające komplikowanie systemu oraz realne zwiększanie obciążeń pracy i przedsiębiorczości jest zagrożeniem dla osiągniętego poziomu życia oraz zaczyna destabilizować sytuację społeczną i gospodarczą w Polsce.

Centrum proponuje:

• Uproszczenie systemu, w tym wprowadzenie zasady celowości i przejrzystości w wydatkach publicznych oraz likwidację ulg i wyjątków podatkowych przy jednoczesnym obniżeniu dotychczasowego opodatkowania.
• Dla ratowania finansów publicznych niezbędna jest zmiana systemu podatkowego polegająca również na obniżeniu i ujednoliceniu stawek VAT, zastąpienie podatku CIT, który jest nieefektywny zwłaszcza wobec międzynarodowych korporacji półtora procentowym podatkiem od przychodów uzyskiwanych w Polsce, co zarówno poprawiłoby stan finansów publicznych jak i wyrównało szanse polskich przedsiębiorców.

2. Wobec dramatycznie postępującej zapaści demograficznej oraz rosnących kosztów wychowania dzieci konieczna jest zmiana dotychczas nieskutecznych rozwiązań ustawowych i finansowych.

Koszty wychowania dzieci Centrum bada od roku 2008. W roku 2024 były na zbliżonym poziomie, niemniej duża część młodych ludzi nie chce mieć dzieci. Zmiana polityki demograficznej jest rozstrzygająca dla przyszłość polskiego społeczeństwa i jego państwa, dlatego trwanie przy programie 800 Plus nie poprawi demografii, co od dawna jest udowodnione.

• Koszt wychowania jednego dziecka do 18 roku życia w Polsce w roku 2024 wyniósł 346 tys. złotych (1602 zł miesięcznie), a dwójki dzieci wyniósł 579 tys. złotych.
• Badania opinii publicznej wykazały, że najczęściej chcemy mieć dzieci, ponieważ „chcemy mieć rodzinę”. Najważniejsze przesłanki determinujące posiadanie dzieci to fakt, że „je kochamy”, „dzieci to radość i szczęście”.
• Częściej brak chęci posiadania dzieci deklarują młode osoby z dużych miast.

Centrum proponuje:

• Likwidację opodatkowania nadgodzin i pracy na drugi etat w pierwszej kolejności dla rodziców. Zauważmy, że na Węgrzech zniesiono właśnie podatek dochodowy dla kobiet posiadających dwójkę dzieci i więcej.
• Zmianę Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na Ministerstwo Rodziny i Kapitału Społecznego wraz ze zmianą paradygmatu polityki demograficznej wraz z rezygnacją z jednoznacznie nieskutecznych w tym zakresie dotychczasowych programów​.

3. Trzecia Polska Transformacja jako przełom za sprawą cyfryzacji.  

• Mimo, że przeprowadzono informatyzację urzędów publicznych, to nie przyniosło to proporcjonalnej zmiany jakościowej, dlatego polskie państwo boryka się z cyfrowym zacofaniem, które może się pogłębić z powodu proponowanej nowelizacji ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa za sprawą nadmiernie rozszerzanej implementacji dyrektywy NIS2.
• Nieustanny rozwój biurokracji blokuje szerszą adopcję technologii cyfrowych w administracji publicznej oraz podniesienie jej użyteczności dla obywateli.
• Administrowanie ograniczonymi zasobami, do których należą usługi medyczne wymaga spójnego i sprawnego systemu informatycznego w sektorze ochrony zdrowia z wykorzystaniem bezpiecznej technologii blockchain. Brak adopcji technologii cyfrowych dodatkowo zwiększa kolejki w ochronie zdrowia, utrzymuje brak transparentności, utrudnia leczenie oraz prowadzi do marnowania czasu, zasobów i pieniędzy obywateli. Zaniechania zmian w systemie prowadzi wyłącznie do podnoszenia tzw. składki zdrowotnej.

Centrum proponuje:

• Rozpoczęcie „Trzeciej Transformacji” począwszy od demonopolizacji i uwolnienia innowacyjności. Wprowadzenie rozwiązań analogicznych jak u liderów cyfryzacji w Unii Europejskiej, aby podnieść konkurencyjność Polski i tym samym zmniejszyć narastający dystans wobec Niemiec i USA dla poprawy jakość życia obywateli​​.
• Bezzwłoczna likwidacja negatywnych skutków ideologicznej transformacji energetycznej i zatrzymanie postępującej deindustrializacji oraz spadku poziomu życia ze względu na rosnące ceny energii. Uwolnienie produkcji energii elektrycznej i tym samym umożliwienie jej nadprodukcji.
• Zamiana w sądach z fakultatywnego na obligatoryjny trybu prowadzenia rozprawy dzień po dniu od momentu jej rozpoczęcia, czyli tzw. trial.
• Połączenie wszystkich istniejących elementów systemu ochrony zdrowia oraz działających systemów informatycznych dzięki technologii blockchain i tym samym zapewnienie obywatelom jakościowego dostępu do usług medycznych.

4. Po ponad 35 latach Polacy pamiętają Ustawę Wilczka i oczekują od rządzących nielicznych i prostych regulacji w gospodarce. W Polsce przełomem będzie proste i stabilne na dekady prawo zamiast zmieniających się ulg i niejasnych interpretacji przepisów.

• Badanie Centrum im. Adama Smitha i panelu Ariadna w roku 2024 wykazało, że 42% badanych obywateli uważa, iż wolność gospodarcza w Polsce maleje. Zaledwie 16% respondentów oceniło poziom wolności gospodarczej jako wysoki.
• 62% badanych dostrzega pozytywny wpływ większej wolności ekonomicznej na dobrobyt.
• 50% badanych wskazało na nadmierną władzę urzędników, a 52% badanych wskazuje potrzebę likwidacji instytucji publicznych, które ograniczają wolność.
• 21% badanych zna ustawę Wilczka, która jest symbolem wolności ekonomicznej, a większość z nich kojarzy ją z łatwością prowadzenia działalności gospodarczej.

Centrum proponuje:

• Zamiast wyszukiwania absurdów w gąszczu przepisów przyjęcie na wzór ustawy Wilczka ustawy będącej zbiorem zasad dotyczących działalności gospodarczej przy jednoczesnej likwidacji przepisów sprzecznych z tymi zasadami.

5. Dalszy rozrost gospodarki należącej do rządu zagraża rozwojowi gospodarczemu oraz sprzyja korupcji.

• Etatyzacja gospodarki w Polsce obniża jej konkurencyjność, a w konsekwencji pogłębia dystans względem najbardziej rozwiniętych gospodarek oraz przyczynia się do wzrostu korupcji i klientelizmu politycznego.

Centrum proponuje:

• Skończenie z fikcją dotychczasowych ​ocen skutków regulacji (OSR) i wprowadzenie rzetelnych ocen dzięki wykorzystaniu narzędzi cyfrowych oraz AI.
• Wprowadzenie moratorium dla nowych regulacji zwiększających obowiązki i ciężary dla przedsiębiorców i obywateli, które mogą wpłynąć negatywnie na konkurencyjność gospodarki oraz na obniżenie standardu życia.

6. Zatrzymanie marnotrawienia zasobów w obszarze zdrowia oraz wprowadzenie w nim transparentności.

• Brak strategii w sektorze ochrony zdrowia prowadzi w konsekwencji do jego rozdrobnienia i nieskoordynowania pogłębiając jego nieefektywność oraz niespójność i niewydolność, a tym samym jest coraz bardziej podatny na destabilizujące go działania grup interesów.
• Dotkliwe skutki starzenia się społeczeństwa, w tym niedostosowanie systemu do zmieniającej się struktury demograficznej oraz nowe możliwości leczenia powinny wymusić wreszcie stworzenie strategii w obszarze organizacji ochrony zdrowia.

Centrum proponuje:

• Konieczne jest bezzwłoczne zintegrowanie i koordynacja wszystkich obszarów ochrony zdrowia i źródeł jego finansowania.
• Zmiana paradygmatu polegająca na przejściu z modelu medycyny naprawczej, która jest niezwykle kosztowna, na rzecz medycyny prewencyjnej stawiającej na profilaktykę. Zasadą powinno być przywracać jak najszybciej do zdrowia i sprawności pacjenta, które traci je dziś w czasochłonnych kolejkach do leczenia i do rehabilitacji.

Deklaracja Centrum im. Adama Smitha:

W roku 2025 Centrum im. Adama Smitha wykorzystując swoje od ponad trzech dekad doświadczenia i badania wesprze te inicjatywy społeczne i polityczne wybranego Prezydenta Rzeczypospolitej, które realnie przyczynią się do poszerzenia zakresu wolności, zwłaszcza gospodarczej, oraz poprzez zmianę nieefektywnych systemów, w tym podatkowych, do ograniczenia niesprawiedliwego i szkodliwego opodatkowania. Centrum z najwyższą uwagą oraz powagą przynależną sprawowanemu urzędowi traktuje również zapowiedź premiera rządu przeprowadzenia w Polsce przełomu, dlatego będzie wspierać te działania, które w naszej ocenie będą mu realnie służyć.

W imieniu Centrum im. Adama Smitha

Dr hab. Robert Gwiazdowski, PrzewodniczącyRady Centrum im. Adama Smitha

Andrzej Sadowski, Prezydent Centrum im. Adama Smitha